काठमाडौं — युरोपेली संघ (EU) को हवाई सुरक्षा सूचीबाट नेपाललाई हटाउने सरकारको महत्वाकांक्षी योजना फेरि समयको दबाबमा परेको छ। नागरिक उड्डयन क्षेत्रमा लामो समयदेखि उठ्दै आएको नियामक र सेवा प्रदायकको दोहोरो भूमिकालाई अन्त्य गर्न सरकारले दुई नयाँ विधेयक प्रतिनिधिसभामा दर्ता गरे पनि संसद अधिवेशन अन्त्य भएपछि तिनको पारित प्रक्रिया तत्काल अघि बढ्न नसक्ने अवस्था बनेको छ।
सरकारले आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटमार्फत २०२७ जनवरी मध्यसम्म नागरिक उड्डयन प्राधिकरणको वर्तमान संरचना विभाजन गर्ने र त्यसलाई EU Air Safety List बाट नेपाल हटाउने प्रयाससँग जोड्ने लक्ष्य सार्वजनिक गरेको थियो। बजेटमा नागरिक उड्डयन क्षेत्रलाई नियामक र सेवा प्रदायक गरी अलग संस्थागत संरचनामा लैजाने स्पष्ट समयसीमा राखिएको थियो।
संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री खड्गराज पौडेलले अक्टोबर २ मा नेपाल हवाई सेवा प्राधिकरण विधेयक, २०८३ र नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण विधेयक, २०८३ प्रतिनिधिसभामा दर्ता गरेका हुन्। प्रस्तावित संरचनाअनुसार एउटा निकायले विमानस्थल सञ्चालन, हवाई नेभिगेसन तथा सम्बन्धित सेवा हेर्नेछ भने अर्को स्वतन्त्र निकायले नियमन, प्रमाणीकरण, लाइसेन्स, सुरक्षा निरीक्षण र मापदण्ड कार्यान्वयनको जिम्मेवारी लिनेछ।
नेपालमा अहिले Civil Aviation Authority of Nepal (CAAN) ले नियामकको भूमिकासँगै विमानस्थल सञ्चालन तथा हवाई सेवा पूर्वाधारसम्बन्धी काम पनि गर्दै आएको छ। एउटै संस्थाले आफूले प्रदान गर्ने सेवाको नियमनसमेत गर्ने अवस्थाले conflict of interest सिर्जना गर्न सक्ने भन्दै वर्षौंदेखि संस्थागत सुधारको बहस हुँदै आएको छ।
यसअघि २०८१ सालमा पनि यही उद्देश्यका दुई विधेयक संसदमा पुगेका थिए। ती विधेयकमाथि संसदीय समितिमा छलफलसमेत भएको थियो, तर २०८२ भदौ २७ मा प्रतिनिधिसभा विघटन भएपछि विधेयकहरू निष्क्रिय भएका थिए। संघीय संसदको आधिकारिक अभिलेखमा समेत दुवै पुराना विधेयक प्रतिनिधिसभा विघटनसँगै निष्क्रिय भएको उल्लेख छ।
नयाँ विधेयक दर्ता भएपछि प्रक्रिया फेरि सुरुदेखि अघि बढाउनुपर्नेछ। प्रतिनिधिसभामा सैद्धान्तिक छलफल, दफावार छलफल, समितिको समीक्षा र पारित प्रक्रिया पूरा भएपछि राष्ट्रिय सभाबाट समेत पारित भई राष्ट्रपतिबाट प्रमाणीकरण हुनुपर्नेछ। प्रस्तावित कानुनमा प्रमाणीकरण भएको ९१औँ दिनबाट नयाँ व्यवस्था लागू हुने उल्लेख गरिएको छ।
ICAO अडिटको समय पनि महत्वपूर्ण
नेपालले सन् २०२७ मेमा International Civil Aviation Organization (ICAO) को Universal Safety Oversight Audit Programme अन्तर्गत अडिट गराउने तयारी गरेको छ। तर यस्तो अडिटअघि सम्बन्धित कानुन, नियमावली र नियामक दस्तावेज निश्चित अवधिका लागि अन्तिम रूप दिएर स्थिर राख्नुपर्ने हुन्छ।
यही कारण आगामी महिनाभित्र नयाँ कानुन पारित भएर कार्यान्वयनमा नआए ICAO को मूल्यांकनमा पुरानै संरचना र कानुनी व्यवस्था समेटिने जोखिम रहेको सम्बन्धित अधिकारीहरूले औंल्याएका छन्। यस्तो अवस्थामा अडिटको मिति पछाडि सार्ने विषयसमेत उठ्न सक्ने देखिन्छ।
२०१३ देखि EU सूचीमा नेपाल
नेपालका वायुसेवा कम्पनीहरू डिसेम्बर २०१३ देखि EU Air Safety List मा छन्। European Commission को जुन ९, २०२६ मा प्रकाशित पछिल्लो सूचीमा पनि नेपालको नियामक निकायबाट प्रमाणित वायुसेवाहरू प्रतिबन्धित सूचीमै छन्। EU का अनुसार कुनै मुलुकको नागरिक उड्डयन नियामकले अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा निगरानीसम्बन्धी जिम्मेवारी पर्याप्त रूपमा पूरा गर्न नसकेको ठहर भए उक्त मुलुकका सबै वायुसेवा सूचीमा पर्न सक्छन्।
यद्यपि EU ले नेपाललाई “प्राधिकरण कानुनै बनाएर दुई भागमा विभाजन गर्नुपर्छ” भन्ने एउटै कानुनी मोडल अनिवार्य गरेको भने होइन। नेपालका लागि EU राजदूत भेरोनिक लोरेन्जोले यसअघि नियमन र सेवा प्रदायक कार्यबीच वास्तविक स्वतन्त्रता तथा स्वार्थको द्वन्द्व हट्नु मुख्य विषय भएको स्पष्ट पारेकी थिइन्।
यस अर्थमा विधेयक पारित हुनु मात्रै अन्तिम समाधान होइन। नयाँ संरचना प्रभावकारी रूपमा लागू हुनु, नियामक स्वतन्त्र हुनु, सुरक्षा निरीक्षण प्रणाली बलियो बन्नु र सुधार व्यवहारमै देखिनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुनेछ।
पर्यटन र नेपाली वायुसेवामाथि प्रभाव
नेपाल EU Air Safety List मा रहिरहँदा नेपाली वायुसेवाले युरोपेली संघको क्षेत्रमा सीधा उडान सञ्चालन गर्न सक्दैनन्। यसको प्रभाव विमान कम्पनीमा मात्र नभई नेपालको समग्र पर्यटन छवि र अन्तर्राष्ट्रिय उड्डयन विश्वसनीयतामा समेत पर्ने गरेको छ।
सरकारले यसपटक स्पष्ट समयसीमा राखेर सुधार प्रक्रिया अघि बढाएको भए पनि संसदको प्रक्रियामा आएको ढिलाइले जनवरी २०२७ भित्र सूचीबाट हट्ने लक्ष्य कठिन बन्ने संकेत देखिएको छ। अब आगामी संसद अधिवेशनमा दुई उड्डयन विधेयक कति छिटो अघि बढ्छन् र त्यसपछि नयाँ संरचना व्यवहारमा कति चाँडो कार्यान्वयन हुन्छ भन्ने विषय निर्णायक बन्नेछ।
USNepalKhabar
सत्य • तथ्य • निष्पक्ष समाचार
