वाशिङ्टन/तेहरान — सात महिनादेखि जारी अमेरिका–इरान युद्ध अन्त्य गर्ने कूटनीतिक प्रयास फेरि सक्रिय भएको छ। अमेरिकी र इरानी अधिकारीहरूले मध्यस्थकर्तासँग छुट्टाछुट्टै छलफल गरेका छन् भने सम्भावित अर्को चरणको वार्ता इरानले प्रस्ताव गरेको संशोधित सातदिने योजनामा केन्द्रित हुन सक्ने बताइएको छ।
गत साता संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाका क्रममा पनि अमेरिका र इरानबीच अप्रत्यक्ष कूटनीतिक सम्पर्क भएको थियो। यद्यपि युद्ध कसरी अन्त्य गर्ने, प्रतिबन्ध, इरानको आणविक कार्यक्रम तथा होर्मुज जलडमरूमध्यलगायत विषयमा दुई पक्षबीच अझै उल्लेख्य मतभेद रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सोमबार अमेरिकी अधिकारीहरू मध्यस्थकर्तासँग सम्पर्कमा रहेको बताएका थिए। मंगलबार उनले युद्ध अन्त्य गर्न इरानलाई प्रतिबन्ध फुकुवा वा रोक्का रकम उपलब्ध गराउने प्रस्ताव गरेको भन्ने सञ्चारमाध्यमका रिपोर्ट अस्वीकार गरेका छन्। इरानले भने वार्ताका लागि आफू तयार रहेको बताएको छ।
युद्धसँगै इरानमाथि आर्थिक दबाब
कूटनीतिक प्रयास चलिरहेकै बेला इरानको अर्थतन्त्रमा युद्धको प्रभाव झन् स्पष्ट देखिएको छ। इरानी मुद्रा रियाल अमेरिकी डलरको तुलनामा नयाँ कीर्तिमानी न्यून स्तरमा पुगेको छ।
एसोसिएटेड प्रेसका अनुसार खुला बजारमा एक अमेरिकी डलर किन्न २५ लाखभन्दा बढी इरानी रियाल आवश्यक पर्ने अवस्था आएको छ। वर्षौंदेखिको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धसँगै जारी युद्ध, अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी तथा तेल व्यापारमा आएको अवरोधले इरानी अर्थतन्त्रमाथि थप दबाब सिर्जना गरेको छ।
मुद्राको तीव्र अवमूल्यनले आयातित वस्तुको मूल्य बढाउने, मुद्रास्फीति थप चर्काउने र सर्वसाधारणको क्रयशक्ति कमजोर पार्ने जोखिम बढाएको छ।
होर्मुज पनि वार्ताको महत्वपूर्ण विषय
विश्व ऊर्जा व्यापारका लागि महत्वपूर्ण मानिने Strait of Hormuz को अवस्था पनि अमेरिका–इरान वार्ताको प्रमुख विषय बनेको छ। इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले कतारलगायत मध्यस्थकर्तासँगको छलफलपछि होर्मुज पुनः खोल्ने विषयमा अप्रत्यक्ष वार्ता गम्भीर हुँदै गएको संकेत गरेका छन्।
युद्धका कारण तेल आपूर्ति र विश्व बजारमा पनि दबाब देखिएको छ। अमेरिका–इरान तनाव र होर्मुज हुँदै हुने तेल ढुवानीसम्बन्धी अनिश्चितताले हालका महिनाहरूमा विश्व ऊर्जा बजारमा ठूलो उतारचढाव ल्याएको छ।
कूटनीति सफल हुन्छ कि दबाब अझै बढ्छ?
अमेरिका र इरान दुवै पक्ष मध्यस्थकर्तासँग संवादमा फर्किए पनि तत्काल सम्झौता हुने निश्चित भएको छैन। Reuters का अनुसार युद्ध अन्त्य गर्ने आधारभूत विषयमा दुई पक्षबीच अझै ठूलो दूरी छ।
तर युद्धसँगै इरानी मुद्राको तीव्र गिरावट र अर्थतन्त्रमा बढिरहेको दबाबले कूटनीतिक समाधानको आवश्यकता थप महत्वपूर्ण बनाएको छ।
अबको ध्यान मध्यस्थकर्ताले अघि सार्ने नयाँ प्रस्तावमा अमेरिका र इरानले कस्तो प्रतिक्रिया जनाउँछन् र त्यसले सात महिनादेखि जारी युद्धलाई अन्त्यतर्फ लैजान सक्छ कि सक्दैन भन्नेमा केन्द्रित रहनेछ।
