मुम्बई — बलिउड अभिनेता सुशान्त सिंह राजपूतको मृत्युभन्दा केवल ६ दिनअघि मृत्यु भएकी सेलिब्रिटी म्यानेजर दिशा सालियानको प्रकरण करिब ६ वर्षपछि फेरि भारतीय समाचारको केन्द्रमा आएको छ। बम्बे हाईकोर्टको आदेशपछि केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (CBI) ले दिशाको मृत्युसम्बन्धी नयाँ एफआईआर दर्ता गरी अनुसन्धान अघि बढाएको छ।
नयाँ एफआईआरमा हत्या, सामूहिक बलात्कार, आपराधिक षड्यन्त्र, प्रमाण नष्ट गर्ने तथा अपराधीलाई जोगाउन गलत सूचना दिएको जस्ता गम्भीर आरोपसम्बन्धी भारतीय दण्ड संहिताका धाराहरू समावेश गरिएका छन्। तर यी धाराहरू एफआईआरमा समावेश हुनुको अर्थ आरोप प्रमाणित हुनु होइन। बम्बे हाईकोर्टले समेत अनुसन्धानबाट पर्याप्त सामग्री प्राप्त नभएसम्म कसैलाई आरोपीका रूपमा व्यवहार नगर्न स्पष्ट निर्देशन दिएको छ।

दिशा सालियान को थिइन्?

दिशा सालियान मुम्बईको मनोरञ्जन उद्योगमा काम गर्ने सेलिब्रिटी तथा ट्यालेन्ट म्यानेजर थिइन्। उनले विभिन्न कलाकारसँग काम गरेकी थिइन् र केही समय सुशान्त सिंह राजपूतको व्यवस्थापनसँग पनि व्यावसायिक रूपमा जोडिएकी थिइन्।

दिशाले मार्चदेखि मे २०२० सम्म Cornerstone Talent Management मार्फत सुशान्तसँग सम्बन्धित काम गरेको विवरण सार्वजनिक भएको थियो। त्यसैले उनको मृत्युपछि उनलाई व्यापक रूपमा सुशान्तकी “former manager” भनेर चिनाइयो।
तर यहाँ एउटा महत्वपूर्ण तथ्य छुट्याउन आवश्यक छ।
दिशा र सुशान्त व्यावसायिक रूपमा जोडिएको र उनीहरू व्यक्तिगत रूपमा नियमित भेटघाट गर्थे भन्ने कुरा एउटै होइन। सन् २०२० मा अनुसन्धानका क्रममा talent manager Jaya Saha ले दिएको बयानसम्बन्धी रिपोर्टमा दिशाले सुशान्तसँग प्रत्यक्ष भेट नगरेको उल्लेख थियो।
त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा वर्षौंदेखि फैलिएको “दिशाले मृत्युअघि सुशान्तलाई कुनै ठूलो रहस्य वा प्रमाण दिएकी थिइन्” भन्ने कथालाई अहिलेसम्म प्रमाणित तथ्य मान्न सकिँदैन।

८ जुन २०२० — दिशाको मृत्यु

दिशा सालियानको ८ जुन २०२० मा मुम्बईको मलाड क्षेत्रमा रहेको एक आवासीय भवनबाट खसेपछि मृत्यु भएको थियो।
त्यसबेला मुम्बई प्रहरीले Accidental Death Report अर्थात् ADR दर्ता गरेर अनुसन्धान गरेको थियो। पुरानो अनुसन्धानमा आपराधिक गतिविधि पुष्टि गर्ने पर्याप्त प्रमाण नपाइएको प्रहरीको निष्कर्ष थियो। पछिल्लो रिपोर्टअनुसार प्रहरीले दिशाको मृत्यु अघि प्रभावशाली राजनीतिज्ञहरूसँग पार्टी भएको भन्ने चर्चित दाबीसमेत पुष्टि नभएको जनाएको थियो।
त्यसपछि दिशाको मृत्युबारे हत्या, यौन हिंसा, प्रभावशाली व्यक्तिको संलग्नता र प्रमाण लुकाइएको जस्ता अनेक दाबी सामाजिक सञ्जाल तथा राजनीतिक बहसमा फैलिँदै गए।
तर तीमध्ये धेरै दाबी पुरानो अनुसन्धानबाट पुष्टि भएका थिएनन्।

६ दिनपछि सुशान्त सिंह राजपूत मृत भेटिए

दिशाको मृत्यु भएको केवल ६ दिनपछि, १४ जुन २०२० मा अभिनेता सुशान्त सिंह राजपूत मुम्बईको बान्द्रास्थित आफ्नै निवासमा मृत भेटिए।
यही ६ दिनको छोटो अन्तर र दिशाको सुशान्तसँग रहेको व्यावसायिक सम्बन्धले दुवै मृत्युलाई जोडेर अनेक प्रश्न र अनुमान जन्मायो।
सुशान्तको मृत्यु भारतभर ठूलो मुद्दा बन्यो। मुम्बई प्रहरीको अनुसन्धानपछि मामला CBI सम्म पुग्यो। Enforcement Directorate र Narcotics Control Bureau लगायत अन्य निकायसमेत विभिन्न पक्षको अनुसन्धानमा संलग्न भए।

तर वर्षौंको अनुसन्धानपछि मार्च २०२५ मा CBI ले सुशान्त सिंह राजपूतको मृत्यु प्रकरणमा closure report दर्ता गर्‍यो। रिपोर्टसम्बन्धी सार्वजनिक विवरणअनुसार एजेन्सीले हत्या वा कसैले आत्महत्या गर्न बाध्य बनाएको पुष्टि गर्ने प्रमाण फेला नपरेको जनाएको थियो।
त्यसैले अहिलेको अवस्थामा सुशान्त सिंह राजपूतको केस पुनः खुलेको छैन।

दिशा र सुशान्तको मृत्युबीच साँच्चिकै सम्बन्ध थियो?

यही अहिले सबैभन्दा धेरै चासोको विषय बनेको छ।
दुवैको मृत्युबीच केवल ६ दिनको अन्तर थियो र दिशा केही समय सुशान्तसँग व्यावसायिक रूपमा जोडिएकी थिइन्। तर CBI ले सुशान्तको मृत्यु अनुसन्धान गर्दा दिशाको केसबारे पनि मुम्बई प्रहरीसँग जानकारी लिएको थियो।
त्यसबेला दुई घटनालाई आपराधिक रूपमा जोड्ने उल्लेखनीय प्रमाण नभेटिएको प्रहरी अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै The Indian Express ले रिपोर्ट गरेको छ।
अर्थात् अहिलेसम्म उपलब्ध आधिकारिक अनुसन्धानका आधारमा दिशाको मृत्यु र सुशान्तको मृत्यु एउटै षड्यन्त्रको हिस्सा थिए भन्ने कुरा प्रमाणित भएको छैन।
तर दिशाका पिता सतिश सालियान पुरानो अनुसन्धानसँग सन्तुष्ट भएनन्।

पिताले उठाए गम्भीर प्रश्न

मार्च २०२५ मा सतिश सालियान बम्बे हाईकोर्ट पुगे र छोरीको मृत्युबारे स्वतन्त्र CBI अनुसन्धानको माग गरे।
उनले आफ्नी छोरीको मृत्यु सामान्य घटना नभएको र हत्या तथा सामूहिक बलात्कार भएको हुनसक्ने लगायत गम्भीर आरोप लगाए। साथै घटनासँग सम्बन्धित प्रमाण र अनुसन्धान प्रक्रियामाथि प्रश्न उठाए।
यी सतिश सालियान पक्षबाट लगाइएका आरोप हुन्; अदालतले प्रमाणित गरेको निष्कर्ष होइनन्।

लामो कानुनी प्रक्रियापछि २ सेप्टेम्बर २०२६ मा बम्बे हाईकोर्टले CBI लाई एफआईआर दर्ता गरी दिशाको मृत्युको परिस्थितिका सबै पक्ष अनुसन्धान गर्न आदेश दियो।
अदालतले पुरानो अनुसन्धान प्रक्रियामाथि समेत प्रश्न उठाउँदै CBI लाई दिशाका पिताको बयान लिन र वरिष्ठ तथा अनुभवी अधिकारीमार्फत अनुसन्धान गराउन निर्देशन दिएको छ।
तर अदालतले एउटा महत्वपूर्ण सुरक्षा पनि राखेको छ—अनुसन्धानबाट पर्याप्त आधार नभेटिएसम्म कुनै व्यक्तिलाई आरोपी मान्न पाइने छैन।

१३ सेप्टेम्बरमा CBI ले दर्ता गर्‍यो नयाँ FIR

अदालतको आदेशपछि CBI को Special Crime Branch ले १३ सेप्टेम्बर २०२६ मा नयाँ एफआईआर दर्ता गर्‍यो।
एफआईआरमा आपराधिक षड्यन्त्र, सामूहिक बलात्कार, हत्या, प्रमाण नष्ट गर्ने, अपराधीलाई जोगाउन गलत सूचना दिने र सार्वजनिक पदको कथित दुरुपयोगसँग सम्बन्धित धाराहरू समावेश गरिएको छ।
अब CBI ले पुरानो प्रहरी फाइल, घटनास्थलसम्बन्धी अभिलेख, पोस्टमार्टम र फरेन्सिक सामग्री, घटनाको रात त्यहाँ रहेका मानिस, सुरक्षा कर्मचारी तथा पहिले अनुसन्धानमा संलग्न अधिकारीहरूको भूमिकासमेत हेर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यसले २०२० मा बन्दजस्तै देखिएको प्रकरणलाई फेरि पूर्ण अनुसन्धानको चरणमा ल्याएको छ।

धेरै चर्चित व्यक्तिका नाम किन फेरि चर्चामा आए?

दिशाका पिताले दिएको उजुरी र त्यसबाट बनेको एफआईआरमा विभिन्न राजनीतिक, फिल्म तथा प्रहरी क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूको भूमिकाबारे अनुसन्धान गर्न माग गरिएको छ।
तर यहाँ पनि फरक स्पष्ट छ—कुनै व्यक्तिको नाम उजुरी वा एफआईआरको आरोपमा उल्लेख हुनु र CBI ले उसलाई दोषी ठहर गर्नु एउटै कुरा होइन।
बम्बे हाईकोर्टले यही कारणले अनुसन्धान अधिकारीलाई पर्याप्त प्रमाण नभएसम्म कसैलाई आरोपीका रूपमा नहेर्न निर्देशन दिएको हो।

सलमान खानको नाम कहाँबाट जोडियो?

सुशान्त सिंह राजपूतको मृत्यु भएपछि बलिउडमा nepotism, शक्तिशाली समूहको प्रभाव, professional rivalry र कलाकारलाई अवसरबाट वञ्चित गर्ने संस्कृतिबारे ठूलो बहस सुरु भएको थियो।
त्यस क्रममा सलमान खानसहित विभिन्न बलिउड कलाकार र निर्माताहरूको नाम सामाजिक सञ्जाल तथा पुराना मनोरञ्जनसम्बन्धी रिपोर्टहरूसँग जोडेर प्रस्तुत गरिएको थियो।
सुशान्त र अभिनेता सूरज पंचोलीबीच विगतमा विवाद भएको तथा त्यसपछि सलमान खानले सुशान्तसँग कुरा गरेको भन्ने किसिमका पुराना मिडिया दाबी पनि फेरि सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका थिए। सम्बन्धित पक्षबाट त्यस्ता दाबी अस्वीकारसमेत गरिएका थिए।
तर ती पुराना विवादलाई दिशा सालियानको मृत्यु वा सुशान्त सिंह राजपूतको मृत्युसँग जोड्ने प्रमाण CBI ले स्थापित गरेको छैन

के दिशाले मृत्युअघि सुशान्तलाई कुनै ‘रहस्य’ बताएकी थिइन्?

सामाजिक सञ्जालमा सबैभन्दा धेरै दोहोरिएको कथामध्ये एउटा यही हो—दिशाले कथित रूपमा कुनै शक्तिशाली व्यक्तिसँग सम्बन्धित घटनादेखेकी वा थाहा पाएकी थिइन् र त्यसको जानकारी सुशान्तलाई दिएकी थिइन् भन्ने।
अहिलेसम्म सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध प्रमाणले यो पुष्टि गर्दैन।
नया अनुसन्धानले फोन रेकर्ड, डिजिटल सामग्री, पुराना बयान, फरेन्सिक अभिलेख र अन्य प्रमाणबाट यसबारे केही नयाँ कुरा पत्तलगाउँछ कि लगाउँदैन भन्ने चाहिँ आगामी अनुसन्धानको विषय हो।
अब सुशान्त सिंह राजपूत केस पनि फेरि खुल्न सक्छ?

अहिले यसको सीधा उत्तर हो—अहिलेसम्म खुलेको छैन।
नयाँ CBI FIR दिशा सालियानको मृत्युमा केन्द्रित छ। बम्बे हाईकोर्टले CBI लाई उनको मृत्यु वरिपरिका सबै परिस्थितिको अनुसन्धान गर्न भनेको छ।
यदि यस अनुसन्धानबाट दिशाको मृत्यु र सुशान्तको मृत्युलाई जोड्ने नयाँ, स्वतन्त्र र कानुनी रूपमा विश्वसनीय प्रमाण भेटियो भने त्यस प्रमाणको कानुनी प्रभाव के हुन्छ भन्ने निर्णय त्यसपछि अनुसन्धान निकाय र सम्बन्धित अदालतको प्रक्रियाबाट हुनेछ।

तर अहिले नै “दिशाको केस खुलेपछि सुशान्तको केस पनि खुल्यो” वा “दुवैको हत्या एउटै समूहले गरेको पुष्टि भयो” भन्नु तथ्यभन्दा अगाडि जानु हुनेछ।

अब CBI अनुसन्धानमाथि नजर

छ वर्षपछि दिशा सालियान प्रकरण फेरि सुरुदेखि अनुसन्धानको केन्द्रमा आएको छ।
अब CBI का अगाडि दुईवटा आधारभूत प्रश्न छन्—२०२० मा दिशाको मृत्यु वास्तवमा कसरी भयो, र पुरानो अनुसन्धानले कुनै महत्वपूर्ण प्रमाण वा परिस्थिति छुटाएको थियो कि थिएन?
त्यससँगै दिशाको मृत्यु र त्यसको केवल ६ दिनपछि भएको सुशान्त सिंह राजपूतको मृत्युलाई जोड्ने वास्तविक प्रमाण छ कि छैन भन्ने प्रश्न पनि सार्वजनिक चासोमा रहनेछ।

अहिलेसम्म स्थापित तथ्य यति हो—दिशा सालियानको ८ जुन २०२० मा मृत्यु भयो; सुशान्त सिंह राजपूत १४ जुनमा मृत भेटिए; दिशा केही समय सुशान्तसँग व्यावसायिक रूपमा जोडिएकी थिइन्; सुशान्तको केसमा CBI ले २०२५ मा closure report दर्ता गरिसकेको छ; र अहिले २०२६ मा बम्बे हाईकोर्टको आदेशपछि दिशाको मृत्युमा नयाँ CBI FIR दर्ता भएको छ।

हत्या, सामूहिक बलात्कार, षड्यन्त्र, प्रमाण नष्ट गरिएको वा दुवै मृत्यु एउटै घटनाक्रमसँग जोडिएको भन्ने विषय अहिले अनुसन्धानाधीन आरोप हुन्—प्रमाणित निष्कर्ष होइनन्।

अब नयाँ CBI अनुसन्धानले छ वर्षदेखि कायम रहेका प्रश्नहरूको उत्तर दिन्छ कि थप नयाँ प्रश्न जन्माउँछ, त्यसको प्रतीक्षा हुनेछ।