नयाँदिल्लीमा आयोजित ‘एनडीटीभी वर्ल्ड समिट २०२६’ मा अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्ले र भारतीय विदेशमन्त्री डा. एस. जयशंकरबीच बदलिँदो विश्व व्यवस्था र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यको भविष्यबारे प्रश्नोत्तर भएको छ।
अक्टोबर २२ मा भएको ‘द जियोपोलिटिक्स अफ सोभरेन च्वाइस’ सत्रमा वाग्लेले परम्परागत बहुपक्षीय सहकार्यबाट विश्व साना र लचिला साझेदारीतर्फ अघि बढिरहेको हो भन्ने जिज्ञासा राखेका थिए। ठूला शक्तिहरूबीच बढ्दो प्रतिस्पर्धा र फरक व्यापारिक समूहहरूको उदयका बीच सहकार्यको भविष्यबारे उनको प्रश्न केन्द्रित थियो।
वाग्लेले विपद् प्रतिकार्य, पोषण तथा स्वच्छ ऊर्जाजस्ता क्षेत्रमा दुई वा केही देश मिलेर गर्ने सहकार्यलाई औपचारिक संस्थागत स्वरूप दिनुपर्ने हो कि आपसी समझदारीकै आधारमा अघि बढाउन सकिन्छ भन्ने विषय उठाए। उनले नेपालमा सन् २०१५ को भूकम्प र हालै रसुवा–भोटेकोसी क्षेत्रमा भएको विपद्पछि भारतबाट प्राप्त तत्कालीन सहयोगको पनि प्रशंसा गरे।
जवाफमा जयशंकरले औपचारिक संस्था बनाउने प्रक्रियामा नियम, सञ्चालन र वित्तीय व्यवस्थापनका विषयले धेरै समय लिन सक्ने बताए। उनका अनुसार विषय र सहभागी देशहरूको इच्छाअनुसार सहकार्यको स्वरूप तय गर्नुपर्छ। कतिपय अवस्थामा ठूलो संस्थागत संरचनाबिनै परिणाम हासिल गर्न सकिने उनको धारणा थियो।
सम्मेलनकै अर्को सत्र ‘प्रोक्सिमिटी टु प्रस्पेरिटी: द इन्डिया–नेपाल अपर्चुनिटी’ मा वाग्लेले नेपाल–भारतको निकट सम्बन्धलाई आर्थिक समृद्धिको अवसरमा बदल्नुपर्ने विचार प्रस्तुत गरे। उनले भारतको विरोधलाई नेपाली राष्ट्रवादसँग जोड्ने राजनीतिक सोच परिवर्तन हुनुपर्ने भन्दै वर्तमान सरकारले भारतसँग सुमधुर सम्बन्ध चाहेको बताए।
के उपलब्धि भयो?
यस सहभागिताबाट वाग्लेले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा नेपालको दृष्टिकोण राख्ने र भारतीय विदेशमन्त्रीसँग सहकार्यका सम्भावित स्वरूपबारे प्रत्यक्ष प्रश्न गर्ने अवसर पाए। नेपाल–भारत सम्बन्धलाई आर्थिक अवसरसँग जोड्ने सरकारको सन्देश पनि प्रस्तुत गरे।
तर सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध विवरणमा यस प्रश्नोत्तरबाट नयाँ आर्थिक सहायता, लगानी सम्झौता वा परियोजना स्वीकृत भएको पुष्टि छैन। त्यसैले यसलाई संवाद र नीतिगत धारणा प्रस्तुत गर्ने अवसरका रूपमा बुझ्न सकिन्छ। ठोस आर्थिक उपलब्धिको मूल्याङ्कन भने त्यसपछि हुने निर्णय, सम्झौता र कार्यान्वयनका आधारमा गर्नुपर्ने हुन्छ।
