काठमाडौं/रसुवा, भदौ १९ — भोटेकोशी–त्रिशूली क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीको करिब १० दिनपछि एउटा चमत्कारिक र आशालाग्दो खबर आएको छ। त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङभित्र फसेका सञ्जय साह र कविर महर्जनलाई शुक्रबार जीवितै उद्धार गरिएको छ।
दिनौँसम्म हिलो, ढुंगा र भग्नावशेषले अवरुद्ध सुरुङमा खोजी गरिरहेका उद्धारकर्मीले शुक्रबार बिहान भित्रबाट मानिसको आवाज सुनेपछि उद्धार अभियान तीव्र बनाएका थिए।
“नआत्तिनुहोस्, हामी उद्धार गर्दैछौँ” — भित्रबाट आयो “हुन्छ”
उद्धारको क्रममा सबैभन्दा आशा जगाउने क्षण सुरुङभित्र र बाहिर रहेका उद्धारकर्मीबीच दोहोरो संवाद स्थापित हुनु थियो।
उद्धार टोलीले भित्रतर्फ आवाज दिँदै “नआत्तिनुहोस्, हामी उद्धार गर्दैछौँ” भनेपछि सुरुङभित्रबाट “हुन्छ” भन्ने स्पष्ट जवाफ आएको थियो।
इन्जिनियर तथा सांसद श्रीराम न्यौपानेका अनुसार त्यहाँ एक जनाको मात्र नभई एकभन्दा बढी व्यक्तिको आवाज सुनिएको पुष्टि भएको थियो।
त्यसपछि नेपाली सेना र सशस्त्र प्रहरीको टोली सुरुङभित्र प्रवेश गर्दै खोज तथा उद्धारलाई तीव्र बनाएको थियो।
पहिलो आशा बने सञ्जय साह
लामो प्रयासपछि सबैभन्दा पहिले नेपाल विद्युत् प्राधिकरणमा कार्यरत मेकानिकल फोरम्यान सञ्जय साहलाई जीवितै निकालियो।
करिब नौ/दस दिनसम्म सुरुङभित्र फसेका साह जीवित बाहिर निस्किएको दृश्यले उद्धारस्थलमा रहेका परिवार, सुरक्षाकर्मी तथा सर्वसाधारणमा ठूलो आशा जगायो।
उनलाई उद्धार गर्दा शरीर हिलोले ढाकिएको थियो। प्रारम्भिक विवरणअनुसार उनको चोट गम्भीर प्रकृतिको देखिएको छैन।
त्यसपछि कविर महर्जन पनि जीवितै
सञ्जयको उद्धारपछि खोजी टोली रोकिएन।
केही समयमै कविर महर्जनलाई पनि जीवितै बाहिर निकालियो। उनी आयोजनामा मेकानिकल सुपरभाइजरका रूपमा कार्यरत रहेको विवरण आएको छ।
दुवैलाई सुरुङको करिब १७० मिटर भित्री भागबाट उद्धार गरिएको नेपाली सेनालाई उद्धृत गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।
उद्धारपछि उनीहरूलाई उपचारका लागि अस्पताल लगिएको छ। कविर महर्जनको स्वास्थ्य अवस्था सञ्जयको तुलनामा बढी संवेदनशील देखिएको प्रारम्भिक रिपोर्ट छ।
के सुरुङभित्र अझै मानिस जीवित छन्?
अहिले सबैभन्दा ठूलो प्रश्न यही हो।
शुक्रबार बिहान उद्धार हुनुअघि नै एकभन्दा बढी व्यक्तिको आवाज सुनिएको अधिकारीहरूले बताएका थिए। त्यसैले दुई जनाको उद्धारपछि पनि सुरुङभित्र अन्य मानिस जीवितै हुनसक्ने आशा कायमै छ।
अधिकारीहरूले त्रिशूली–३ ‘ए’ को सुरुङ क्षेत्रमा अझै मानिस फसेको हुनसक्ने अनुमान गर्दै खोज तथा उद्धार जारी राखेका छन्।
तर भित्र अहिले ठ्याक्कै कति जना जीवित छन् भन्ने आधिकारिक संख्या पुष्टि भएको छैन।
त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका “भित्र सबैजना सकुशल छन्” वा निश्चित संख्यामा मानिस जीवित छन् भन्ने दाबीलाई आधिकारिक पुष्टि नभएसम्म सावधानीपूर्वक लिन आवश्यक छ।
किन यति धेरै दिनसम्म बाँच्न सम्भव भयो?
बाढीपछि जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङहरू हिलो, ढुंगा र भग्नावशेषले बन्द भएका थिए। तर सुरुङका केही भागमा पानी र हिलो पूर्ण रूपमा प्रवेश नगरेको तथा हावा रहने खाली ठाउँ अर्थात् ‘एयर पकेट’ बनेको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ।
यही कारण केही कामदार लामो समयसम्म जीवित रहन सफल भएको हुनसक्ने अधिकारीहरूको अनुमान छ।
उद्धार टोलीलाई सुरुङको प्रवेशद्वारसम्म पुग्नसमेत बाक्लो हिलो र भग्नावशेषका कारण धेरै दिन लागेको थियो।
त्रिशूली–३ ‘ए’ मात्रै होइन, अन्य आयोजनामा पनि खोजी
भोटेकोशी–त्रिशूली क्षेत्रमा आएको बाढीले धेरै जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो क्षति पुर्याएको छ।
विभिन्न जलविद्युत् आयोजनाका सयौँ कर्मचारी तथा कामदार अझै सम्पर्कविहीन रहेको सरकारी तथा अन्तर्राष्ट्रिय रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ। केही मानिस अन्य सुरुङभित्र समेत फसेको हुनसक्ने आशंकामा खोजी भइरहेको छ।
त्यसैले त्रिशूली–३ ‘ए’ बाट नौ/दस दिनपछि दुई जना जीवित भेटिनुले अन्य सुरुङमा खोजी गरिरहेका उद्धार टोली र बेपत्ताका परिवारलाई समेत नयाँ आशा दिएको छ।
१० दिनपछि आएको आशाको किरण
भोटेकोशीको विनाशकारी बाढीले ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएको छ। धेरै परिवार अझै आफ्ना बेपत्ता सदस्यको खबर पर्खिरहेका छन्।
यस्तो अवस्थामा दिनौँसम्म सुरुङभित्र फसेका दुई व्यक्तिलाई जीवितै निकालिनु केवल दुई परिवारका लागि मात्र होइन, सम्पूर्ण देशका लागि आशाको खबर बनेको छ।
अब सबैको ध्यान त्रिशूली–३ ‘ए’ को सुरुङभित्र अझै कोही जीवित छन् कि छैनन् र अन्य जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा फसेकाहरूलाई समेत जीवितै निकाल्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्नेमा केन्द्रित भएको छ।
नेपाली सेना, सशस्त्र प्रहरी, प्राविधिक तथा उद्धार टोलीको प्रयास जारी छ।
आशा र प्रार्थना छ—सुरुङभित्र तथा बाढी प्रभावित क्षेत्रमा अझै सम्पर्कविहीन रहेका सबैलाई सकुशल भेट्न सकियोस्।
